پیشرفت جدید پیش‌بالینی در بازسازی فولیکول مو با مهندسی زیستی

به گزارش علم‌خوان، بازسازی فولیکول مو همچنان یکی از سرسخت‌ترین چالش‌ها در پزشکی ترمیمی است. رویکردهای بالینی سنتی مانند پیوند مو نتایج محدودی ارائه می‌دهند و تلاش‌ها برای مهندسی زیستی فولیکول‌های کاملاً کاربردی به دلیل مشکلاتی در تحریک اجزای پوستی و اپیتلیال برای سازماندهی صحیح، با مانع مواجه شده است.

این مطالعه جدید پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران پیشرفت امیدوارکننده‌ای را گزارش می‌دهد: یک داربست هیدروژلی ژلاتین متاکریلوئیل (GelMA) سه‌بعدی که از رشد هماهنگ سلول‌های پیش‌ساز فولیکول مو در مواجهه با ترکیبی از سکرتوم «سلول‌های بنیادی مزانشیمی مشتق از جفت» (PMSC) و پروتئین سیگنالینگ Wnt10b پشتیبانی می‌کند.

در این بررسی آزمایشگاهی، سلول‌های پاپیلای پوستی اهداکننده (DPCs) و سلول‌های اپیتلیال در هیدروژل مهندسی‌شده کاشته شدند تا میکروفولیکول‌های مو را تشکیل دهند. سپس پژوهشگران درمان‌هایی را با سکرتوم PMSCها، پروتئین Wnt10b به تنهایی یا ترکیبی از هر دو اعمال کردند. پس از سه هفته، گروه درمان ترکیبی بالاترین میزان تجمع سلولی و تشکیل فولیکول مو را نشان داد – با میزان‌های تشکیل در حد ۲۸ درصد - که بسیار بیشتر از آنچه در هر دو درمان به تنهایی مشاهده شد، بود.

تجزیه و تحلیل‌های مولکولی نشان داد که فولیکول‌هایی که در معرض هر دو ترشح PMSC و Wnt10b قرار گرفتند، سطوح بالایی از ژن‌های مرتبط با رشد مو، از جمله Wnt10b، Bmp6، Notch1 و Notch2 را بیان کردند. مطالعات ایمونوفلورسنت، بیان بالاتر نشانگرهای پاپیلای پوستی و اپیتلیال مشخصه را در فولیکول‌های تشکیل‌شده تأیید کرد.

این تیم همچنین میکروفولیکول‌های مهندسی‌شده را در داخل بدن با کاشت آنها در پوست موش‌های دارای نقص ایمنی (برهنه) آزمایش کردند، که در آن رشد موفقیت‌آمیز مو در کنار نشانگرهای افزایش‌یافته بلوغ فولیکول مشاهده شد.

با وجود این نتایج قوی، پژوهشگران هشدار می‌دهند که آزمایش‌های داخل بدن شامل تعداد کمی از حیوانات (n = 3 در هر گروه) بوده است و مطالعات بزرگتری برای تأیید یافته‌ها و بررسی کاربرد بالینی آنها مورد نیاز است.

این مطالعه گامی قابل توجه در زمینه بازسازی مو است و نشان می‌دهد که مهندسی زیستی همراه با سیگنالینگ بیولوژیکی هدفمند و فاکتورهای ترشح شده توسط سلول‌های بنیادی می‌تواند ساختارهای فولیکول مانندی را ایجاد کند که در بافت زنده مو تولید می‌کنند. اگر این یافته‌ها در مدل‌های بزرگ‌تر تأیید شوند، ممکن است روزی به درمان‌هایی برای بیماری‌هایی مانند آلوپسی آندروژنتیک  و سایر اشکال ریزش مو که در آن‌ها بازسازی فولیکول مورد نظر است، کمک کنند.

منبع خبر: https://link.springer.com/article/10.1186/s13287-025-04830-4