لکه چشمی می‌تواند به شناسایی افراد در معرض خطر سرطان روده بزرگ ارثی کمک کند

به گزارش علم‌خوان، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران که این بررسی سیستماتیک را انجام داده‌اند، تأکید می‌کنند که یافته چشمی باید به عنوان یک سرنخ حمایتی و نه جایگزینی برای آزمایش ژنتیک استفاده شود.

 

پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی چیست؟

«پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی» (FAP) یک اختلال ارثی است که در اثر جهش در ژن APC ایجاد می‌شود. افراد مبتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی صدها تا هزاران پولیپ در روده بزرگ پیدا می‌کنند که اغلب از سنین جوانی شروع می‌شود. بدون نظارت منظم و درمان پیشگیرانه، تقریباً همه افراد مبتلا در نهایت به سرطان روده بزرگ مبتلا می‌شوند.

 

از آنجا که پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی در خانواده‌ها ارثی است، شناسایی زودهنگام افراد مبتلا - به ویژه بستگانی که هنوز هیچ علامتی ندارند - برای پیشگیری از سرطان بسیار مهم است.

 

هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه شبکیه چیست؟

«هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» (CHRPE) یک لکه رنگی بی‌ضرر است که می‌توان آن را در معاینه چشم معمولی مشاهده کرد. در حالی که ضایعات منفرد CHRPE در جمعیت عمومی نسبتاً شایع هستند، افراد مبتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی بیشتر احتمال دارد که ضایعات متعدد، بزرگتر یا دو طرفه (که هر دو چشم را تحت تأثیر قرار می‌دهد) داشته باشند.

 

پژوهشگران مدت‌هاست که در این فکر هستند که آیا این یافته‌های چشمی می‌توانند به عنوان یک نشانگر اولیه خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ ارثی عمل کنند یا خیر.

 

 

پژوهشگران چه کاری انجام دادند؟

پژوهشگران یک بررسی سیستماتیک را طبق دستورالعمل‌های بین‌المللی PRISMA انجام دادند.

پس از غربالگری صدها نشریه، 43 مطالعه را که رابطه بین «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» (CHRPE)   و جهش‌های ژن«پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی»  را بررسی کرده بودند، در نظر گرفتند. از آنجا که این مطالعات از نظر روش‌ها و تعاریف تفاوت قابل توجهی داشتند، پژوهشگران به جای ترکیب نتایج در یک متاآنالیز آماری، شواهد را به صورت کیفی خلاصه کردند.

 

 

این بررسی چه چیزی پیدا کرد؟

در طول بیش از سه دهه تحقیق، «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» CHRPE) )به طور مداوم اختصاصیت بالایی را نشان داده است، به این معنی که وقتی ضایعات مشخصه CHRPE وجود دارند، به شدت احتمال ابتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی یا جهش ژن APC را افزایش می‌دهند.

 

با این حال، حساسیت آزمایش به طور قابل توجهی متفاوت بود.

• در میان افرادی که قبلاً به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی مبتلا بودند: حساسیت از 40٪ تا 100٪ متغیر بود.
• در میان بستگان درجه یک در معرض خطر: حساسیت از 57٪ تا 100٪ متغیر بود.

 

اختصاصیت بسته به نحوه تعریف «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه»  از 58٪ تا 100٪ متغیر بود. مطالعاتی که به ضایعات متعدد یا ضایعات در هر دو چشم نیاز داشتند، عموماً اختصاصیت بسیار بالاتری داشتند، اگرچه شمار بیشتری از افراد مبتلا را از دست دادند.

 

چرا همه افراد مبتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی این ضایعات چشمی را ندارند؟

این بررسی توضیح می‌دهد که هر فردی که جهش APC دارد، به «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه»  مبتلا نمی‌شود.

 

اینکه ضایعات چشمی ظاهر شوند تا حدودی به محل جهش در ژن APC بستگی دارد. برخی جهش‌ها به شدت با تغییرات شبکیه مرتبط هستند، در حالی که برخی دیگر عمدتاً روده را بدون ایجاد ناهنجاری‌های قابل مشاهده در چشم تحت تأثیر قرار می‌دهند.

 

این بدان معناست که معاینه طبیعی چشم نمی‌تواند پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی را رد کند.

 

این چگونه می‌تواند به بیماران کمک کند؟

این پژوهشگران می‌گویند «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» ممکن است به ویژه در چندین موقعیت مفید باشد:

 

• شناسایی بستگان افراد مبتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی که باید تحت آزمایش ژنتیکی قرار گیرند.

 

• کمک به اولویت‌بندی بیماران برای غربالگری سرطان روده بزرگ.

 

• ارائه یک ارزیابی ساده و غیرتهاجمی در کودکان.

 

• ارائه یک سرنخ عملی در مناطقی که آزمایش ژنتیکی گران یا دسترسی به آن دشوار است.

 

این پژوهشگران همچنین خاطرنشان می‌کنند که چشم پزشکان ممکن است گاهی اوقات ضایعات مشخصه «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» را در بیمارانی که هنوز نمی‌دانند در معرض خطر سرطان روده بزرگ ارثی هستند، کشف کنند و این امر امکان ارجاع زودهنگام برای ارزیابی ژنتیکی را فراهم می‌کند.

 

محدودیت‌ها چیست؟

این پژوهشگران هشدار می‌دهند که این تحقیق دارای چندین محدودیت است:

 

• مطالعات از تعاریف مختلفی از «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» استفاده کرده‌اند که مقایسه مستقیم را دشوار می‌کند.

 

• بسیاری از مطالعات شامل بیمارانی از مراکز ارجاع تخصصی یا کلینیک‌های سرطان ارثی بودند که ممکن است عملکرد آزمایش را بیش از حد ارزیابی کنند. مطالعات قدیمی‌تر اغلب فاقد تأیید ژنتیکی مدرن جهش‌های APC بودند.

 

به دلیل این تفاوت‌ها، محققان تجزیه و تحلیل آماری تجمیعی انجام ندادند.

 

پژوهشگران چه توصیه‌ای دارند؟

این بررسی نتیجه می‌گیرد که «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه» نباید جایگزین آزمایش ژنتیکی APC یا کولونوسکوپی شود.

 

در عوض، باید به عنوان یک علامت بالینی اضافی در نظر گرفته شود که می‌تواند به تخمین خطر فرد کمک کند - به ویژه هنگامی که ضایعات مشخصه متعدد هستند یا هر دو چشم را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

 

این پژوهشگران همچنین خواستار مطالعات آینده با استفاده از تعاریف استاندارد، تصویربرداری شبکیه مدرن و آزمایش ژنتیکی معاصر هستند تا بهتر مشخص شود که چگونه هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه»  باید در استراتژی‌های غربالگری امروزی جای گیرد.

 

خلاصه کلام

این بررسی سیستماتیک نشان داد که ضایعات مشخصه «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه»  شدت با پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی مرتبط هستند و یک شانگر حمایتی ارزشمند برای شناسایی افراد در معرض خطر بالای سرطان کولورکتال ارثی هستند. با این حال، از آنجا که بسیاری از افراد مبتلا به پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی این یافته‌های چشمی را نشان نمی‌دهند، «هیپرتروفی مادرزادی اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه»  باید مکمل - نه جایگزین - آزمایش ژنتیک و غربالگری سرطان روده بزرگ توصیه شده باشد.

منبع:

https://link.springer.com/article/10.1186/s40942-026-00886-3