درمان با سلول‌های ایمنی می‌تواند به جلوگیری از عفونت‌های خطرناک پس از پیوند سلول‌های بنیادی کمک کند

به گزارش علم‌خوان، این مطالعه بوسیله پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان داد که ظاهرا این شیوه ایمنی‌درمانی سطح ویروسی  سیتومگالوویروسرا در گیرندگان پیوند کاهش می‌دهد، اگرچه برای تأیید اثربخشی آن به مطالعات بزرگتری نیاز است.

 

سیتومگالوویروس پس از پیوند سلول‌های بنیادی مشکل‌ساز است

سیتومگالوویروس یک ویروس شایع است که معمولاً در افراد سالم غیرفعال می‌ماند. با این حال، در افرادی که تحت پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آلوژنیک قرار می‌گیرند - روشی که اغلب برای درمان لوسمی و سایر اختلالات خونی استفاده می‌شود - سیستم ایمنی به شدت تضعیف می‌شود و به ویروس اجازه می‌دهد دوباره فعال شود. فعال شدن مجدد سیتومگالوویروس می‌تواند عوارض جدی از جمله ذات‌الریه، بیماری‌های دستگاه گوارش، سرکوب مغز استخوان و حتی مرگ ایجاد کند.

 

اگرچه داروهای ضد ویروسی می‌توانند به کنترل   سیتومگالوویروسکمک کنند، اما ممکن است عوارض جانبی قابل توجهی ایجاد کنند و همیشه در همه مراکز مراقبت‌های بهداشتی در دسترس یا مقرون به صرفه نیستند. در نتیجه، محققان در حال بررسی رویکردهای جایگزینی هستند که به جای تکیه صرف بر داروها، دفاع ایمنی بیمار را تقویت می‌کنند.

 

سلول‌های T اختصاصی سیتومگالوویروس چیستند؟

سلول‌های T سلول‌های ایمنی تخصصی هستند که به بدن در شناسایی و از بین بردن سلول‌های آلوده کمک می‌کنند. در این مطالعه، محققان سلول‌های ایمنی را از اهداکنندگان سلول‌های بنیادی جمع‌آوری کرده و جمعیت سلول‌های T را که به طور خاص سیتومگالوویروس را شناسایی می‌کنند، گسترش دادند.

 

این سلول‌های T اختصاصی سیتومگالوویروس سپس اندکی پس از پیوند با هدف بازسازی ایمنی ضد ویروسی قبل از فعال شدن مجدد CMV به گیرندگان پیوند تزریق شدند.

 

نحوه انجام مطالعه

کارآزمایی بالینی تصادفی فاز I/II، 20 بیمار بزرگسال را که تحت پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آلوژنیک قرار گرفته بودند، ثبت نام کرد.

 

* ده بیمار مراقبت‌های استاندارد پس از پیوند را دریافت کردند.

 

 * ده بیمار بین ۱۴ تا ۲۱ روز پس از پیوند، یک تزریق واحد از سلول‌های T اختصاصی سیتومگالوویروس مشتق از اهداکننده دریافت کردند.

 

* محققان بیماران را از نظر فعال شدن مجدد  سیتومگالوویروس، سطح بار ویروسی، ایمنی درمان و «بیماری پیوند علیه میزبان» (GVHD)، که یک عارضه بالقوه جدی پیوند است، تحت نظر داشتند.

 

هدف اصلی تعیین ایمن بودن این درمان بود. محققان همچنین ارزیابی کردند که آیا این درمان می‌تواند فعال شدن مجدد سیتومگالوویروس را در ۹۰ روز اول پس از پیوند کاهش دهد یا خیر.

 

آنچه پژوهشگران دریافتند

این درمان به طور کلی به خوبی تحمل شد.

 

نکته مهم این است که هیچ عارضه جانبی شدید مرتبط با تزریق در بین بیمارانی که سلول‌های T اختصاصی  سیتومگالوویروسدریافت می‌کردند، مشاهده نشد. میزان بیماری پیوند علیه میزبان حاد متوسط ​​بین گروه‌های درمان و کنترل مشابه بود، که نشان می‌دهد درمان با سلول‌های ایمنی عوارض مرتبط با پیوند را افزایش نداده است.

 

هنگامی که محققان نتایج سیتومگالوویروس را بررسی کردند، روندهای دلگرم‌کننده‌ای را یافتند:

 

* فعال شدن مجدد سیتومگالوویروس در ۵۲٪ از بیمارانی که سلول‌های T اختصاصی CMV دریافت می‌کردند، در مقایسه با ۷۸٪ از بیمارانی که مراقبت‌های استاندارد دریافت می‌کردند، رخ داد. * اگرچه این تفاوت به دلیل حجم نمونه کوچک از نظر آماری معنی‌دار نبود، اما بیمارانی که تحت درمان با سلول‌های ایمنی قرار گرفتند، در طول زمان بار ویروسی سیتومگالوویروس به طور قابل توجهی کاهش یافته‌ای داشتند.

 

* سطح اوج ویروس در بیماران درمان شده تقریباً سه برابر کمتر بود.

 

* دوره‌های فعال شدن مجدد سیتومگالوویروس در گروه درمان حدود دو برابر سریع‌تر برطرف شد.

 

این یافته‌ها نشان می‌دهد که سلول‌های T تزریق شده حتی زمانی که به طور کامل از فعال شدن مجدد جلوگیری نکردند، به کنترل ویروس کمک کردند.

 

چرا این موضوع مهم است

این مطالعه به شواهد رو به رشدی می‌افزاید که درمان با سلول‌های T تطبیقی ​​- درمانی که سلول‌های ایمنی مبارزه کننده با ویروس را به بیماران آسیب‌پذیر منتقل می‌کند - می‌تواند به ابزاری مهم برای پیشگیری از عفونت‌ها پس از پیوند سلول‌های بنیادی تبدیل شود.

 

برخلاف داروهای ضد ویروسی که مستقیماً به ویروس حمله می‌کنند، سلول‌های T اختصاصی  سیتومگالوویروسبه بازسازی پاسخ ایمنی طبیعی بیمار کمک می‌کنند. این رویکرد ممکن است به ویژه در بیمارانی که نمی‌توانند داروهای ضد ویروسی را تحمل کنند یا در مناطقی که تهیه داروهای پیشگیرانه جدیدتر دشوار است، ارزشمند باشد.

 

محدودیت‌های مطالعه

محققان هشدار می‌دهند که این آزمایش فقط شامل 20 بیمار در یک مرکز پزشکی واحد بود که قدرت نتیجه‌گیری‌ها را محدود می‌کند. این مطالعه همچنین بیماران را برای مدت نسبتاً کوتاهی پیگیری کرد و به اندازه کافی بزرگ نبود تا به طور قطعی کاهش میزان فعال شدن مجدد   سیتومگالوویروسرا اثبات کند.

 

علاوه بر این، اکثر بیماران در طول دوره مطالعه سطح ویروسی سیتومگالوویروس نسبتاً پایینی داشتند، که ارزیابی کامل میزان عملکرد درمان در بیماران مبتلا به عفونت‌های شدیدتر را دشوار می‌کند.

 

خلاصه کلام

این کارآزمایی بالینی اولیه نشان می‌دهد که تزریق پیشگیرانه سلول‌های T اختصاصی سیتومگالوویروس مشتق از اهداکننده ایمن است و ممکن است به کاهش بار ویروسی سیتومگالوویروس پس از پیوند سلول‌های بنیادی آلوژنیک کمک کند.

 در حالی که این درمان در این مطالعه کوچک، میزان کلی فعال شدن مجدد سیتومگالوویروس را به طور قابل توجهی کاهش نداد، اما به نظر می‌رسد که سطح ویروسی را کاهش داده و مدت زمان عفونت را کوتاه کرده است. برای تعیین اینکه آیا این درمان سلول‌های ایمنی می‌تواند به یک استراتژی استاندارد برای محافظت از بیماران پیوندی در برابر یکی از خطرناک‌ترین عفونت‌های پس از پیوند تبدیل شود، به آزمایش‌های چند مرکزی بزرگتری نیاز است.