شناسایی موانع اصلی بهبود مراقبت‌های بهداشت دهان و دندان در مراکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه

به گزارش علم‌خوان، این تحقیق تجربیات دندانپزشکان، ارائه دهندگان خدمات بهداشتی، مدیران مراکز بهداشتی و بیماران را برای شناسایی موانع و تسهیل‌کننده‌های کلیدی مؤثر بر ارائه خدمات بهداشت دهان و دندان در سیستم مراقبت‌های بهداشتی اولیه تهران بررسی کرده است.

 

چرا سلامت دهان و دندان اهمیت دارد

بیماری‌های دهان و دندان از جمله شایع‌ترین مشکلات بهداشتی در سراسر جهان هستند که تقریباً نیمی از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. سلامت دهان و دندان ضعیف می‌تواند منجر به درد، از دست دادن دندان، مشکل در غذا خوردن، کاهش کیفیت زندگی و افزایش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی شود.

 سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که مراقبت‌های بهداشتی دهان و دندان باید به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای دستیابی به «پوشش همگانی بهداشتی» (UHC) در سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی اولیه ادغام شود و اطمینان حاصل شود که همه می‌توانند بدون مشکلات مالی به خدمات بهداشتی ضروری دسترسی داشته باشند.

 

اگرچه ایران پیشرفت قابل توجهی در گسترش خدمات مراقبت‌های بهداشتی اولیه داشته است، اما نتایج سلامت دهان و دندان با همان سرعت بهبود نیافته است. این امر پژوهشگران را بر آن داشت تا بررسی کنند که چه چیزی مانع ارائه خدمات مؤثر بهداشت دهان و دندان می‌شود و چه عواملی می‌تواند به بهبود آن کمک کند.

 

نحوه انجام مطالعه

محققان مصاحبه‌های عمیقی با 30 شرکت‌کننده انجام دادند، از جمله:

 

* دندانپزشکان شاغل در مراکز جامع سلامت

* ارائه دهندگان خدمات درمانی

* روسای مراکز درمانی

* بیمارانی که از خدمات بهداشت دهان و دندان استفاده کرده بودند

 

این مصاحبه‌ها بین اواخر سال 2021 و اوایل سال 2022 در مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. محققان تجربیات و نظرات شرکت‌کنندگان را برای شناسایی مضامین تکرارشونده تجزیه و تحلیل کردند.

 

بزرگترین موانع چه بودند؟

 

۱- آموزش و پرورش ناکافی

 

بسیاری از ارائه دهندگان خدمات درمانی احساس می‌کردند که برنامه‌های آموزشی موجود، به ویژه وبینارهای آنلاین، بی‌اثر هستند. شرکت‌کنندگان گزارش دادند که آموزش بهداشت دهان و دندان اغلب توجه کافی را دریافت نمی‌کند و ممکن است کارکنان مراقبت‌های بهداشتی به اندازه کافی برای ارتقای سلامت دهان و دندان در بین بیماران آماده نباشند.

 

۲- مشکلات نیروی انسانی و زیرساختی

 

این مطالعه نشان داد که حجم کاری سنگین، کمبود کارکنان و تجهیزات ناکافی، ارائه خدمات با کیفیت بهداشت دهان و دندان را برای ارائه دهندگان دشوار می‌کند. شرکت‌کنندگان همچنین از سیستم‌های ناکارآمد ثبت الکترونیکی و بارهای اداری که زمان موجود برای مراقبت از بیمار را کاهش می‌دهد، ابراز ناامیدی کردند.

 

 

۳- اولویت پایین به سلامت دهان و دندان

 

محققان دریافتند که سلامت دهان و دندان اغلب نسبت به سایر خدمات پزشکی اهمیت کمتری دارد. برخی از کارکنان مراقبت‌های بهداشتی، مراقبت از دندان را در درجه اول مسئولیت دندانپزشک می‌دانستند تا یک هدف مشترک مراقبت‌های بهداشتی. در همین حال، بیماران اغلب اهمیت مراقبت‌های پیشگیرانه دهان و دندان را دست کم می‌گرفتند.

 

 

۴- چالش‌های مالی

 

موانع مالی به عنوان یک نگرانی عمده ظاهر شدند. کارکنان مراقبت‌های بهداشتی از جبران خسارت و مشوق‌های مربوط به خدمات بهداشت دهان و دندان ابراز نارضایتی کردند. بیماران همچنین با مشکلات اقتصادی روبرو بودند که توانایی آنها را برای مراجعه به درمان دندانپزشکی محدود می‌کرد، به ویژه هنگامی که ارجاع به متخصصان لازم بود.

 

 

۵- محدودیت‌های سیستم ارجاع

 

برخی از بیماران گزارش دادند که به دندانپزشکان ارجاع داده شده‌اند، اما سپس به آنها گفته شده است که شرایط آنها برای درمان در مراکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه بسیار پیچیده است. این امر اغلب منجر به ارجاعات اضافی به متخصصان، ایجاد تأخیر و دلسردی بیماران از پیگیری مراقبت‌های بهداشتی می‌شود.

 

 

چه چیزی به موفقیت خدمات بهداشت دهان و دندان کمک می‌کند؟

با وجود این چالش‌ها، شرکت‌کنندگان چندین جنبه مثبت سیستم فعلی را شناسایی کردند:

 

یک-دسترسی گسترده به مراقبت

 

شبکه مراقبت‌های بهداشتی اولیه ایران پوشش جمعیتی گسترده‌ای را فراهم می‌کند و به بسیاری از مردم امکان دسترسی به خدمات اولیه بهداشت دهان و دندان را می‌دهد که در غیر این صورت ممکن است در دسترس نباشند. این دسترسی گسترده به عنوان یک نقطه قوت اصلی تلقی شد.

 

دو-در دسترس بودن دندانپزشکان

 

حضور دندانپزشکان در مراکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه، دسترسی به ارزیابی‌های سلامت دهان و دندان، مراقبت‌های پیشگیرانه و ارجاعات را بهبود می‌بخشد. شرکت‌کنندگان حضور متخصصان دندانپزشکی را به عنوان یک تسهیل‌کننده مهم در ارائه خدمات دانستند.

 

سه-آموزش و پیگیری رایگان

 

آموزش رایگان سلامت دهان و دندان و خدمات پیگیری بیمار نیز به عنوان ابزارهای ارزشمندی برای بهبود آگاهی و تشویق رفتارهای پیشگیرانه شناخته شدند.

 

 

پژوهشگران چه توصیه‌ای دارند؟

این پژوهشگران استدلال می‌کنند که بهبود خدمات سلامت دهان و دندان نیاز به اقدام در چندین جبهه دارد. توصیه‌های آنها شامل موارد زیر است:

 

 

• افزایش آموزش سلامت دهان و دندان برای کارکنان مراقبت‌های بهداشتی

 

• افزایش کارکنان و منابع

 

• بهبود تجهیزات و زیرساخت‌های دندانپزشکی

 

• تقویت مسیرهای ارجاع

 

• ارائه حمایت مالی و مشوق‌های بهتر

 

• افزایش آگاهی عمومی در مورد اهمیت سلامت دهان و دندان

 

• اولویت بخشیدن به سلامت دهان و دندان در سیستم‌های سیاست‌گذاری و مدیریت مراقبت‌های بهداشتی

 

 

محدودیت‌های مطالعه

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که این یک مطالعه کیفی است که در مراکز بهداشتی مرتبط با یک سیستم دانشگاهی در تهران انجام شده است. در نتیجه، یافته‌ها ممکن است به طور کامل نمایانگر تجربیات در تمام مناطق ایران یا سایر کشورها نباشد. با این حال، گنجاندن چندین گروه ذینفع، دیدگاه گسترده‌ای از چالش‌های پیش روی مراقبت‌های بهداشتی اولیه دهان و دندان ارائه می‌دهد.

 

نکته کلیدی

این مطالعه نشان می‌دهد که بهبود خدمات سلامت دهان و دندان به چیزی بیش از افزایش تعداد دندانپزشکان نیاز دارد. شکاف‌های آموزشی، کمبود نیروی کار، موانع مالی، سیستم‌های ارجاع ضعیف و آگاهی عمومی پایین، همگی در این مشکل نقش دارند. پرداختن به این مسائل می‌تواند به ادغام مؤثرتر مراقبت‌های بهداشتی دهان و دندان در سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی اولیه کمک کند و کشورها را به دستیابی به پوشش همگانی سلامت نزدیک‌تر کند.

منبع:

https://link.springer.com/article/10.1186/s12913-026-14140-x