دانش را بشناسید: چگونه یک مقاله در نشریه علمی را درک کنیم؟

این مقالات اغلب دست‌مایه گزارش‌های خبری می‌شوند و می‌توانند ابزارهای مهمی برای کمک به مدیریت سلامت شما باشند. برای یافتن اطلاعات قابل‌اعتماد، مراجعه به منبع اصلی — مثلاً یک مطالعه پژوهشی در یک نشریه علمی — اهمیت دارد. با این حال، گاهی اوقات یافتن مقالات علمی، درک مطالعات و تفسیر نتایج آن‌ها می‌تواند دشوار باشد.

 

در ادامه، نکاتی با ذکر اجزای یک مقاله علمی به نکاتی اشاره شده است که می‌تواند به شما در درک و تحلیل مطالعات پژوهشی حوزه سلامت کمک کند.

 

یک- چکیده (abstract)

 در «چکیده» مقاله که در ابتدای آن می‌آید، شرحی مختصر از نکات کلیدی که در مقاله خواهید یافت. این بخش می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

 

• اهداف: پرسش‌هایی که پژوهشگران امیدوارند به آن‌ها پاسخ دهند.

 

• روش‌ها: نوع مطالعه‌ای که پژوهشگران برای انجام تحقیق به کار گرفته‌اند.

 

• یافته‌ها: آنچه پژوهشگران کشف کرده‌اند.

 

• بحث/نتیجه‌گیری: معنای یافته‌ها و/یا تفسیر نویسنده از آن‌ها.

 

نکته: به تاریخ انجام مطالعه توجه کنید. آیا این پژوهش در سال گذشته انجام شده است؟ ۵ سال پیش؟ یا ۱۵ سال پیش؟ با کسب دانش جدید، استانداردها و تکنیک‌های علمی تغییر می‌کنند و رویه‌ها تکامل می‌یابند. پژوهش‌های جدید ممکن است نتایج مطالعات قدیمی‌تر را تأیید کنند و یا به روش‌های نوینی برای تشخیص و درمان بیماری‌ها و عارضه‌ها منجر شوند. گاهی اوقات نیز پژوهش‌های جدید ممکن است با تحقیقات دیگر در تضاد باشند؛ در چنین مواردی، انجام پژوهش‌های بیشتر برای بررسی و رفع این تفاوت‌ها ضروری است. پژوهش می‌تواند نتایج معتبر را از نتایج نامعتبر تفکیک کند. بدین ترتیب، روش علمی دارای خاصیت «خوداصلاح‌گری» است که امری اطمینان‌بخش محسوب می‌شود. توجه به تاریخ مطالعه می‌تواند به شما کمک کند تا دریابید آن پژوهش چگونه در مجموعه گسترده‌تر شواهد موجود پیرامون یک موضوع خاص جای می‌گیرد.

 

دو- بخش‌های اصلی مقاله

در متن مقاله، اطلاعات دقیقی درباره روش‌ها، یافته‌ها، بحث و نتیجه‌گیری، و منابع (فهرست مراجع) خواهید یافت.

 

الف- روش‌ها (Methods)

در این بخش اطلاعات دقیق درباره نوع پژوهش یا رویکرد به‌کاررفته، طراحی مطالعه، شرکت‌کنندگان، اندازه‌گیری‌ها یا پیامدهای ثبت‌شده، و اقداماتی که برای جلوگیری از سوگیری (جانبداری) انجام شده است، ذکر می‌شود.

 

  انواع پژوهش

 

• پژوهش بنیادی: دانشمندان درباره نظریه‌ها یا مفاهیم پرسش‌هایی مطرح می‌کنند و فرضیه‌ها را می‌آزمایند تا دانش علمی را ارتقا دهند. این نخستین گام در هر نوع پژوهشی است.

 

• پژوهش ترجمانی (کاربردی‌سازی): پژوهشگران با بهره‌گیری از مشاهدات و نتایج پژوهش‌های بنیادی، روش‌های جدیدی را برای پیشگیری، تشخیص یا درمان عارضه‌ها و بیماری‌ها توسعه داده و می‌آزمایند.

 

• کارآزمایی‌های بالینی: کارآزمایی‌های بالینیِ دقیق و برنامه‌ریزی‌شده بر روی انسان‌ها انجام می‌شوند و ممکن است از نظر مقیاس و نوع، متفاوت باشند. این مطالعات روشن‌ترین اطلاعات را درباره اثربخشی و ایمنیِ یک روش درمانی یا تغییر در سبک زندگی در انسان‌ها فراهم می‌کنند. با این حال، از آنجا که این مطالعات پیچیده و زمان‌بر هستند، نیازمند مشارکت افراد زیادی‌اند و می‌توانند بسیار پرهزینه باشند، معمولاً تنها پس از تکمیل مطالعات مقدماتیِ کوچک‌تر انجام می‌شوند.

 

• مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها: زمانی که پژوهشگران کارهای یکدیگر را از نظر کیفیت بررسی می‌کنند و به دنبال شواهد همسو در میان مطالعات مختلف می‌گردند، ممکن است «مرور نظام‌مند» یا «فراتحلیل» تدوین کنند. این نوع مطالعات، پژوهش‌های گوناگون پیرامون یک موضوع واحد را بررسی می‌کنند. وقتی مطالعات متعدد به نتیجه‌ای یکسان می‌رسند، به ما اطمینان می‌دهند که یافته‌ها قابل‌اعتماد و معتبر هستند.

 

اگرچه تمام پژوهش‌ها حائز اهمیت‌اند و به غنای دانش ما می‌افزایند، اما کارآزمایی‌های بالینی همان نوع مطالعاتی هستند که احتمالاً بیش از همه در اخبار می‌شنوید. این مطالعات می‌توانند بیشترین تأثیر فوری را بر بهبود سلامت و درمان بیماری‌ها داشته باشند.

  طراحی مطالعه

پژوهشگران در کارآزمایی بالینی کنترل‌شده (controlled clinical trials)  اثرات درمان‌های متفاوت را در گروه‌هایی از شرکت‌کنندگان مقایسه می‌کنند که از سایر جهات، تا حد امکان مشابه یکدیگر هستند. شرکت‌کنندگان در یکی از دو گروه «گروه شاهد» (کنترل) یا «گروه مداخله» (آزمایشی) قرار می‌گیرند.

کارآزمایی بالینی کنترل‌شده؛ در این نوع مطالعه، نتایج حاصل از گروه مداخله (که تحت درمان یا مراقبت مورد مطالعه قرار می‌گیرند) با نتایج گروه شاهد (که مراقبت‌های استاندارد یا یک ماده غیرفعال دریافت می‌کنند) مقایسه می‌شود.

 

کارآزمایی کنترل‌شده دوسوکور: در این حالت، گروه مداخله درمانِ مورد مطالعه را دریافت می‌کند و گروه شاهد تحت مراقبت‌های استاندارد قرار می‌گیرد یا یک ماده غیرفعال دریافت می‌کند. در این نوع مطالعه، نه شرکت‌کنندگان و نه پژوهشگران نمی‌دانند که چه کسی در گروه مداخله قرار دارد و چه کسی در گروه شاهد است.

 

حجم مطالعه

تعداد افرادی که در یک مطالعه شرکت می‌کنند — یا همان «حجم نمونه» — می‌تواند بر پیامد مطالعه و معنای نتایج آن تأثیر بگذارد.

• حجم نمونه‌های کوچک ممکن است به نتایجی غیرقطعی منجر شوند.
• در حجم نمونه‌های کوچک، احتمال بیشتری وجود دارد که نتایج صرفاً بر اساس شانس (تصادف) حاصل شده باشند.
• حجم نمونه‌های بزرگ ممکن است نتایج قابل‌اعتمادتری به دست دهند.
• حجم نمونه‌های بزرگ ممکن است بازتاب دقیق‌تری از جامعه آماری باشند.
• حجم نمونه‌های بزرگ ممکن است احتمال دقیق بودن نتایج را افزایش دهند.

 

به حداقل رساندن سوگیری

جلوگیری از سوگیری (bias) در کارآزمایی‌های بالینی می‌تواند به طرز شگفت‌آوری دشوار باشد. اگر بیماران یا پژوهشگران بدانند که بیمار چه درمانی دریافت کرده است، ممکن است بر برداشت آنها از بهبود بیمار تأثیر بگذارد - مهم نیست چقدر تلاش کنند تا از آن اجتناب کنند.

 

نکته: بررسی اقداماتی که برای به حداقل رساندن سوگیری انجام شده است، مهم است. به طراحی مطالعه نگاه کنید تا ببینید آیا کارآزمایی «کورشده» (blinded) یا «پنهان‌شده» (masked) بوده است، به طوری که نه شرکت‌کنندگان و نه پژوهشگران نمی‌دانستند چه کسی کدام درمان را دریافت می‌کنند.

 

ب- نتایج (Results)

در این بخش، آنچه مطالعه نشان داده است، بیان می‌شود.

 

داده‌ها، خلاصه‌ها و تحلیل‌های مربوط به مطالعه در این بخش ارائه می‌شوند. معمولاً جداول، نمودارها و اشکالی نیز گنجانده می‌شوند که نتایج را به تصویر می‌کشند.

 

برای درک بهتر نتایج، می‌توانید این پرسش‌ها را مطرح کنید:

 

• این نتایج در مقایسه با مطالعات پیشین چگونه‌اند؟

           *یک مطالعه به‌تنهایی به‌ندرت پاسخی نهایی و قطعی ارائه می‌دهد.

           *تکرار یک مطالعه با استفاده از روش‌های یکسان، اما با شرکت‌کنندگان و پژوهشگران متفاوت، به ما اطمینان می‌دهد که نتایج، قابل‌اعتماد و معتبر هستند.

 

    - عبارات «معنادار از نظر آماری» و «معنادار از نظر بالینی» به چه معنا هستند؟

 

         *«معنادار از نظر آماری» بدین معناست که تفاوت‌های مشاهده‌شده میان گروه‌ها واقعی هستند و احتمالاً ناشی از شانس یا تصادف نیستند.

        *«معنادار از نظر بالینی» معیاری برای سنجش بزرگیِ اثرات مشاهده‌شده در مطالعه است که نشان‌دهنده میزان تأثیرگذاری درمان می‌باشد.

        *ممکن است مطالعه‌ای تفاوت‌های «معنادار از نظر آماری» را میان دو گروه درمانی نشان دهد، اما این تفاوت‌ها چنان ناچیز باشند که از نظر بالینی- یعنی از دیدگاهِ              سودمندی برای بیماران-  اهمیتی نداشته باشند.

 

• آیا تضاد منافع احتمالی وجود دارد؟

*آیا حامی مالی مطالعه یا پژوهشگران، از نظر مالی یا اعتبار حرفه‌ای، در نتیجه‌ی پژوهش «ذینفع» بوده‌اند؟

        *در بیشتر مقالات نشریات پزشکی، اطلاعاتی درباره روابط مالیِ مرتبط با پژوهش ذکر می‌شود.

 

ج- بحث و نتیجه‌گیری

در این بخش درباره اینکه معنای نتایج چیست، صحبت می‌شود.

در این بخش اغلب می‌توانید دریابید که این مطالعه چه ارتباطی با سلامت خودتان دارد.

 

• این قسمت شامل توضیحات نویسندگان و نظرات شخصی آن‌ها درباره معنای نتایج است.
• از آنجا که این نتیجه‌گیری‌ها متعلق به خودِ نویسندگان است، ممکن است دیگران با تفسیر آن‌ها از نتایج، کاملاً موافق یا مخالف باشند.

 

 

د- منابع

مقالات منتشر شده قبلی که نویسندگان برای بررسی تحقیقات مرتبط انجام شده قبلی، به منظور کمک به طراحی مطالعه و تفسیر نتایج آن، از آنها استفاده کرده‌اند.