عفونت محل جراحی ستون فقرات؛ درد ممکن است بهبود یابد، اما خطر عوارض مکانیکی بیشتر است
پژوهشگران در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل نشان داده‌اند بیمارانی که پس از جراحی فیوژن ستون فقرات دچار عفونت محل جراحی می‌شوند و ایمپلنت‌های آنها حفظ می‌شود، در درازمدت از نظر درد و ناتوانی ممکن است به نتایجی مشابه بیماران بدون عفونت برسند؛ با این حال، خطر برخی عوارض مکانیکی و بستری مجدد در آنها بیشتر است.
به گزارش علم‌خوان، جراحی فیوژن ستون فقرات یا جوش‌دادن مهره‌ها، یکی از روش‌های مورد استفاده برای درمان برخی بیماری‌های فرسایشی، تغییر شکل‌ها و مشکلات دیگر ستون فقرات است. در این عمل معمولاً از پیچ، میله و سایر ابزارهای فلزی برای ثابت نگه‌داشتن مهره‌ها استفاده می‌شود. یکی از عوارض مهم این جراحی، عفونت محل جراحی است.
وقتی عفونت ایجاد می‌شود، پزشکان در بسیاری از موارد تلاش می‌کنند با پاک‌سازی محل عفونت، درمان آنتی‌بیوتیکی و حفظ ابزارهای فلزی، هم عفونت را کنترل کنند و هم ثبات و راستای ستون فقرات را حفظ کنند. اما این پرسش مطرح است که چنین بیمارانی در بلندمدت چه وضعیتی خواهند داشت و آیا عفونت، احتمال مشکلات بعدی را افزایش می‌دهد یا خیر.
بررسی بیش از ۲۶۰۰ بیمار
پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری پژوهشگران بین‌المللی با هدف پاسخ به این پرسش، نتایج مطالعات موجود را در قالب یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل بررسی کردند. آنها چهار پایگاه علمی PubMed، Embase، Scopus و Web of Science را تا پایان سال ۲۰۲۵ جست‌وجو کردند.
در نهایت ۱۱ مطالعه با مجموع ۲۶۸۱ بیمار وارد تحلیل شدند. میانگین مدت پیگیری بیماران حدود ۳۴ ماه بود و در برخی مطالعات پیگیری تا بیش از پنج سال نیز ادامه داشت.
پژوهشگران میزان درد کمر و پا و همچنین ناتوانی بیماران را بررسی کردند. برای سنجش درد از مقیاس VAS و برای ارزیابی میزان ناتوانی از شاخص Oswestry Disability Index (ODI) استفاده شد.
از نظر درد و ناتوانی، تفاوت چشمگیری دیده نشد
نتایج نشان داد بیمارانی که پس از فیوژن ستون فقرات دچار عفونت شده بودند، اما ابزارهای فلزی آنها حفظ شده بود، از نظر بهبود درد کمر، درد پا و ناتوانی تفاوت معنی‌داری با بیماران بدون عفونت نداشتند.
به عبارت ساده‌تر، وجود عفونت لزوماً به این معنا نبود که بیمار در بلندمدت درد بیشتر یا عملکرد بدتری خواهد داشت. این یافته نشان می‌دهد که اگر عفونت به‌درستی مدیریت شود، ممکن است بیمار از نظر احساس درد و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره در نهایت به سطحی مشابه بیماران بدون عفونت برسد.
اما تصویر زمانی که پژوهشگران به عوارض ساختاری و نیاز به مراقبت‌های پزشکی بیشتر نگاه کردند، متفاوت بود.
خطر جوش‌نخوردن مهره‌ها بیشتر بود
یکی از یافته‌های مهم مطالعه افزایش خطر جوش‌نخوردن مهره‌ها یا پسودوآرتروز (Pseudarthrosis) در بیماران مبتلا به عفونت بود.
در این وضعیت، مهره‌هایی که قرار بوده پس از جراحی به یکدیگر جوش بخورند، به‌طور کامل جوش نمی‌خورند و این مسئله می‌تواند در آینده باعث درد، ناپایداری یا نیاز به جراحی مجدد شود. در فراتحلیل، احتمال پسودوآرتروز در گروه مبتلا به عفونت و دارای ابزارهای حفظ‌شده حدود ۳ برابر گروه بدون عفونت بود (OR=2.95).
همچنین احتمال انجام جراحی مجدد، به‌جز عمل پاک‌سازی عفونت، در این بیماران بیشتر بود؛ این احتمال حدود ۳.۳ برابر گزارش شد.
از سوی دیگر، احتمال بستری مجدد برنامه‌ریزی‌نشده نیز در گروه مبتلا به عفونت به‌طور قابل‌توجهی بیشتر بود. البته پژوهشگران تأکید کرده‌اند که در برخی از این پیامدهای مکانیکی، تفاوت زیادی میان مطالعات وجود داشت و بنابراین باید نتایج با احتیاط تفسیر شوند.
در مورد کیفوز محل اتصال مهره‌ها به بخش‌های مجاور (PJK) تفاوت معنی‌داری میان دو گروه مشاهده نشد.
یک نکته مهم برای بیماران
به گفته پژوهشگران، یکی از پیام‌های اصلی این مطالعه آن است که ارزیابی موفقیت درمان فقط با پرسیدن اینکه «آیا درد بیمار بهتر شده است؟» کافی نیست.
ممکن است بیمار پس از درمان عفونت، کاهش درد و بهبود عملکرد قابل‌قبولی داشته باشد، اما همچنان در معرض خطر مشکلات ساختاری مانند جوش‌نخوردن مهره‌ها، جراحی مجدد یا مراجعه و بستری مجدد قرار داشته باشد. به همین دلیل، بیمارانی که پس از فیوژن ستون فقرات دچار عفونت شده‌اند، حتی در صورت بهبود علائم، ممکن است به پیگیری طولانی‌مدت و دقیق‌تر نیاز داشته باشند.
پژوهشگران همچنین بر ضرورت استانداردسازی تعریف عفونت‌ها، زمان‌بندی ارزیابی نتایج و نحوه گزارش عوارض مکانیکی در مطالعات آینده تأکید کرده‌اند.
این مطالعه بوسیله پژوهشگرانی از جمله دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه فلوریدای جنوبی انجام شده و در سال ۲۰۲۶ درJournal of Spine Surgeryمنتشر شده است.
جمع‌بندی: عفونت پس از جراحی فیوژن ستون فقرات، در صورت حفظ ابزارهای جراحی، لزوماً به معنای درد و ناتوانی بیشتر در بلندمدت نیست؛ اما با افزایش خطر برخی عوارض ساختاری، جراحی مجدد و بستری مجدد همراه است. بنابراین، بهبود احساس بیمار نباید پایان پیگیری تلقی شود و وضعیت جوش‌خوردن و پایداری ستون فقرات نیز باید در طولانی‌مدت ارزیابی شود.
منبع:
Bagherzadeh S, Rostami M, Safari Dehnavi N, Roohollahi F, Kordi R, Faghih-Jouybari M, Alikhani P. Long-term patient-reported outcomes and mechanical complications following spinal fusion in patients with surgical site infection managed with retained instrumentation versus non-infected patients: a systematic review and meta-analysis. J Spine Surg. 2026 Sep 30;12(9):143.
ارسال نظر