پیامدهای ناامنی غذایی در سالمندان در ایران

به گزارش علم‌خوان، این مطالعه مقطعی بوسیله هانیه عباسی و همکارانش در دانشگاه علوم پزشکی تهران ۴۰۰ بزرگسال ۶۰ ساله و بالاتر ساکن جنوب تهران را بین اکتبر ۲۰۲۲ و مه ۲۰۲۳ بررسی کرد.

شرکت‌کنندگان میانگین سنی ۶۳.۳۶ سال و میانگین شاخص توده بدنی (BMI) ۲۸.۸۶ کیلوگرم بر متر مربع داشتند. محققان ناامنی غذایی را با استفاده از مقیاس دسترسی ناامنی غذایی خانوار (HFIAS)، کیفیت خواب را با استفاده از شاخص کیفیت خواب پیتسبورگ (PSQI)، سلامت روان را با استفاده از مقیاس‌های افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-21) و خلق و خو را با استفاده از پروفایل حالات خلقی (POMS) ارزیابی کردند.

 

یافته‌های تحقیق 

یافته‌ها نشان داد که سطوح بالاتر ناامنی غذایی به طور قابل توجهی با پیامدهای بدتر خواب مرتبط است. افراد دارای ناامنی غذایی شدید موارد زیر را داشتند:

 

- ٪۷۲ احتمال بیشتر برای کیفیت خواب ضعیف (OR: 1.72)

- ٪۶۶احتمال بیشتر برای افزایش تأخیر در خواب (مشکل در به خواب رفتن)

- ٪۷۲احتمال بیشتر برای اختلال در عملکرد روزانه

نمر‌ه‌های کلی خواب نیز در بین شرکت‌کنندگان دارای ناامنی غذایی به طور قابل توجهی بدتر بودو

 

پیامدهای سلامت روان نیز به طور مشابه تحت تأثیر قرار گرفتند. سالمندانی که به شدت دچار ناامنی غذایی بودند، تقریباً دو برابر بیشتر احتمال داشت که دچار افسردگی شوند، احتمال اضطراب آنها به طور قابل توجهی بالاتر بود و سطح استرس بالاتری داشتند.. نمرات کلی اختلالات خلقی در بین افراد مبتلا به ناامنی غذایی شدید بیش از دو برابر بود.

 

این پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که مسیرهای بیولوژیکی مرتبط با استرس، از جمله فعال شدن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) و افزایش هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین (CRH)، ممکن است به توضیح ارتباط بین ناامنی غذایی، پریشانی روانی و اختلالات خواب کمک کند.

 

یک خطر پنهان: چاقی مرکزی بدون BMI بالاتر

یکی از قابل توجه‌ترین یافته‌های این مطالعه، ارتباط بین ناامنی غذایی و چاقی مرکزی بود - حتی زمانی که BMI کلی به طور قابل توجهی بالا نبود.

شرکت‌کنندگانی که به شدت دچار ناامنی غذایی بودند، موارد زیر را داشتند:

 

-٪۳۵احتمال چاقی شکمی

- ٪۳۸ احتمال افزایش شاخص گردی بدن (BRI)

 

نکته مهم این است که هیچ ارتباط معناداری بین ناامنی غذایی و BMI پس از تعدیل‌ها مشاهده نشد. این نشان می‌دهد که ناامنی غذایی ممکن است تجمع چربی احشایی را مستقل از وزن کلی بدن افزایش دهد.

 

شاخص گردی بدن (BRI)، همراه با سایر معیارهای آنتروپومتریک جدیدتر مانند شاخص شکل بدن (ABSI) و شاخص حجم شکم (AVI)، تخمین دقیق‌تری از چربی احشایی و خطر قلبی-متابولیکی نسبت به BMI به تنهایی ارائه می‌دهد. نویسندگان تأکید می‌کنند که این یکی از اولین مطالعاتی است که ناامنی غذایی را در رابطه با این شاخص‌های جدیدتر ترکیب بدن به ویژه در بزرگسالان مسن بررسی می‌کند.

 

چرا ناامنی غذایی ممکن است باعث چاقی شود

پژوهشگران چندین مکانیسم را پیشنهاد می‌کنند که ممکن است ارتباط بین ناامنی غذایی و تجمع چربی شکمی را توضیح دهد. افراد دچار ناامنی غذایی ممکن است بیشتر به غذاهای ارزان و پرانرژی مانند غلات تصفیه شده تکیه کنند، در حالی که غذاهای غنی از فیبر و پروتئین کمتری مصرف می‌کنند. الگوهای نامنظم غذا خوردن و دوره‌های طولانی بی‌غذایی نیز ممکن است متابولیسم را تغییر داده و مصرف انرژی را کاهش دهند.

 

استرس مزمن مرتبط با کمبود غذا ممکن است سطح کورتیزول را افزایش دهد، که به طور بالقوه هوس غذاهای پرچرب و پرقند را افزایش داده و به رسوب چربی در ناحیه مرکزی بدن کمک می‌کند.

 

پیامدهای بهداشت عمومی

با توجه به اینکه ناامنی غذایی بخش قابل توجهی از جمعیت ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد - که در تجزیه و تحلیل‌های قبلی ۵۵.۹٪ تخمین زده شده است - یافته‌های این مطالعه نگرانی‌های جدی را برای جمعیت‌های در حال پیری ایجاد می‌کند.

 

این پژوهشگران نتیجه‌گیری می‌کنند که ناامنی غذایی با پیامدهای نامطلوب سلامت روان، کیفیت خواب ضعیف‌تر و چاقی شکمی بیشتر مرتبط است. آنها خواستار مداخلات چندوجهی بهداشت عمومی هستند که نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی را برطرف کند، دسترسی عادلانه به غذای مغذی را بهبود بخشد و حمایت از سلامت روان را برای سالمندان آسیب‌پذیر ادغام کند.

 

نقاط قوت و محدودیت مطالعه

 

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که طراحی مقطعی، نتیجه‌گیری در مورد علت و معلول را محدود می‌کند. با این حال، این مطالعه از اولین مطالعاتی است که به طور همزمان ناامنی غذایی، خواب، سلامت روان، خلق و خو و معیارهای پیشرفته آنتروپومتریک را در سالمندان ایرانی بررسی می‌کند.

 

این مطالعه شواهد فزاینده‌ای را تأیید می‌کند که نشان می‌دهد ناامنی غذایی صرفاً یک مسئله تغذیه‌ای نیست، بلکه یک چالش پیچیده سلامت عمومی است که بر سلامت جسمی و روانی در طول عمر تأثیر می‌گذارد.

 

منبع: https://link.springer.com/article/10.1186/s12889-025-25450-w