ایران چارچوب سازمان بهداشت جهانی را برای اولویت‌بندی واکسن‌های جدید اتخاذ می‌کند

به گزارش علم‌خوان، این تحقیق که حاصل همکاری دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور است، اولین پیاده‌سازی ابزار اولویت‌بندی و توالی‌یابی معرفی واکسن‌های جدید سازمان جهانی بهداشت  (NVI-PST) را در منطقه مدیترانه شرقی مستند می‌کند. این چارچوب توسط گروه مشاوره فنی ملی ایمن‌سازی ایران (NITAG) برای هدایت تصمیم‌گیری در مورد اینکه کدام واکسن‌ها باید بین سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ معرفی شوند - و به چه ترتیبی - اقتباس شده است.

 

برخلاف رویکردهای معمول، این ابزار از یک فرآیند تصمیم‌گیری چندمعیاره استفاده می‌کند که داده‌های اپیدمیولوژیک، مقرون‌به‌صرفه بودن و امکان‌سنجی برنامه را در بر می‌گیرد. همچنین اهمیت سلامت عمومی را از امکان‌سنجی اجرا جدا می‌کند و به سیاست‌گذاران اجازه می‌دهد تا تأثیر را با محدودیت‌های دنیای واقعی متعادل کنند.

 

واکسن HPV به عنوان اولویت اصلی ظاهر می‌شود

در میان واکسن‌های ارزیابی شده، واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) از نظر اهمیت و امکان‌سنجی بالاترین رتبه را کسب کرد و آن را به عنوان نامزد برتر برای معرفی در طول دوره مطالعه قرار داد.

 

سایر واکسن‌های با اولویت بالا عبارتند از:

 

- واکسن کونژوگه پنوموکوکی (PCV) برای جمعیت‌های بزرگسال پرخطر

- واکسن آنفلوآنزای فصلی برای گروه‌های آسیب‌پذیر

 

در همین حال، واکسن‌هایی مانند «ویروس سینسیشیال تنفسی» (RSV) و واریسلا (آبله مرغان) در بازه زمانی پنج ساله به عنوان اولویت پایین‌تر طبقه‌بندی شدند.

 

دو نقشه راه برای اجرا

این مطالعه دو سناریوی توالی احتمالی برای عرضه واکسن پیشنهاد کرد. در هر دو، ابتدا واکسن HPV معرفی می‌شود و پس از آن کاندیداهای دیگر بسته به ملاحظات لجستیکی و مالی معرفی می‌شوند.

 

این سناریوها با هدف کمک به سیاست‌گذاران برای برنامه‌ریزی اجرای مرحله‌ای با در نظر گرفتن محدودیت‌های منابع، ظرفیت سیستم سلامت و اولویت‌های رقابتی طراحی شده‌اند.

 

چالش‌ها در شواهد و منابع

علیرغم نقاط قوت این چارچوب، محققان چندین چالش را در به‌کارگیری آن شناسایی کردند:

 

- داده‌های اپیدمیولوژیک محلی محدود، به‌ویژه برای بیماری‌های بزرگسالان مانند RSV و عفونت‌های پنوموکوکی

- مطالعات هزینه-اثربخشی ناکافی متناسب با ایران

- عدم قطعیت در تأثیر بودجه بلندمدت، به‌ویژه تحت محدودیت‌های اقتصادی.

 

خود این فرآیند نیز به عنوان فرآیندی پرهزینه و زمان‌بر توصیف شد که نیاز به مشاوره‌های تخصصی متعدد و یک تیم فنی اختصاصی دارد.

 

پیشبرد شفافیت و ثبات سیاست

کارشناسان می‌گویند که این چارچوب با استفاده از معیارهای از پیش تعریف‌شده، ترکیب شواهد ساختاریافته و حتی رأی‌گیری ناشناس برای کاهش سوگیری در تصمیم‌گیری، شفافیت را بهبود می‌بخشد.

 

این نشان دهنده تغییر از رویکردهای غیررسمی یا صرفاً مبتنی بر اجماع به سمت یک سیستم تکرارپذیرتر و استانداردتر مطابق با بهترین شیوه‌های جهانی است.

 

الگویی برای سایر کشورها

نویسندگان نتیجه می‌گیرند که تجربه ایران، الگویی قابل تکرار برای سایر کشورها - به ویژه در محیط‌های با منابع محدود - فراهم می‌کند که به دنبال اولویت‌بندی مؤثرتر معرفی واکسن هستند.

 

با افزایش تعداد واکسن‌های موجود، چنین چارچوب‌هایی ممکن است به ابزارهای ضروری برای دولت‌هایی تبدیل شوند که با هدف به حداکثر رساندن تأثیر سلامت عمومی در عین مدیریت منابع محدود مراقبت‌های بهداشتی تلاش می‌کنند.

 

نگاهی به آینده

این مطالعه یک روند جهانی گسترده‌تر را برجسته می‌کند: کشورها به طور فزاینده‌ای به سمت استراتژی‌های ایمن‌سازی مبتنی بر شواهد حرکت می‌کنند که نه تنها بار بیماری، بلکه امکان‌سنجی و پایداری را نیز در نظر می‌گیرند.

 

برای ایران، اتخاذ این چارچوب سازمان بهداشت جهانی، نشان‌دهنده تلاشی استراتژیک برای گسترش واکسیناسیون در طول زندگی - به ویژه برای نوجوانان و بزرگسالان - در عین حفظ پایه‌های قوی برنامه ایمن‌سازی ملی آن است.

 

منبع: https://bmjopen.bmj.com/content/16/4/e115580.long