روند‌های سرطان معده در ایران: نقاط داغ مداوم و نابرابری‌های منطقه‌ای

به گزارش علم‌خوان، این مطالعه بوسیله پژوهشگران دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و زنجان از تجزیه و تحلیل پیشرفته مکانی برای ترسیم چگونگی تغییر میزان سرطان معده در طول زمان و مکان در ۳۱ استان کشور استفاده می‌کند.

سرطان معده همچنان یک نگرانی عمده بهداشت عمومی در سطح جهان و در داخل ایران است. اگرچه میزان بروز ملی آن در طول دوره پنج ساله نسبتاً ثابت مانده است، اما این تجزیه و تحلیل جدید نشان می‌دهد که تفاوت‌های بین استانی قابل‌توجهی وجود دارد - برخی از مناطق میزان بالای بیماری را تجربه می‌کنند و برخی دیگر با گذشت زمان تغییراتی در میزان خطر نشان می‌دهند.

 

یافته‌های کلیدی: نابرابری‌های جغرافیایی و جمعیتی

پژوهشگران با استفاده از داده‌های به‌دست‌آمده از ثبت ملی سرطان مبتنی بر جمعیت ایران، «میزان بروز استاندارد شده سنی» (ASR) را محاسبه کردند و سپس از آمار فضایی برای شناسایی الگوهای خوشه‌بندی استفاده کردند. آن‌ها دریافتند:

 

• تفاوت‌های منطقه‌ای مشخص: استان اردبیل با ۳۴.۲ مورد در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر بالاترین میزان ASR را داشت، در حالی که استان هرمزگان با تنها ۷.۱ مورد در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر کمترین میزان را نشان داد.
• نابرابری‌های جنسیتی: مردان در سراسر ایران به‌طور قابل‌توجهی بیشتر از زنان تحت تأثیر سرطان معده قرار گرفتند، که با روندهای اپیدمیولوژیک جهانی مطابقت دارد.
• روندهای ملی پایدار اما ناهمگن: اگرچه میزان کلی از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در سطح ملی تغییر کمی داشته است، الگوهای استانی متفاوت بوده است، به‌طوری‌که برخی مناطق مانند گیلان افزایش خوشه‌های با بروز بالا و برخی دیگر مانند زنجان کاهش نقاط داغ را در طول زمان نشان می‌دهند.

 

تحلیل فضایی پیشرفته، نقاط داغ و سرد را برجسته می‌کند

گروه پژوهشی از تکنیک‌هایی مانند Moran’s I برای خودهمبستگی فضایی و تحلیل نقاط داغ نوظهور استفاده کرد - روش‌هایی که نه تنها مکان‌هایی را که نرخ سرطان در آنها بالاترین است، بلکه نحوه تحول این الگوها را نیز نشان می‌دهند. نتایج برجسته شده عبارتند از:

 

- خوشه‌های پایدار در مناطق شمال غربی و دریای خزر، به ویژه اردبیل و گیلان.

- روندهای نوظهور در برخی استان‌ها که افزایش نرخ بروز را نشان می‌دهند، در حالی که برخی دیگر اهمیت مکانی رو به کاهشی را در خوشه‌بندی سرطان نشان می‌دهند.

-  مناطق با بروز کم، از جمله فارس و هرمزگان، که ممکن است بینش‌هایی در مورد عوامل محلی محافظتی یا خطر پایه پایین‌تر ارائه دهند.

 

این تکنیک‌های جغرافیایی به مقامات بهداشتی اجازه می‌دهد تا بار بیماری را دقیق‌تر از میانگین‌های سنتی ملی یا استانی تجسم کنند و «نقاط داغ» محلی را که می‌توانند از غربالگری، پیشگیری و تخصیص منابع متمرکز بهره‌مند شوند، مشخص کنند.

 

پیامدهایی برای سلامت عمومی و سیاست‌گذاری

کارشناسان می‌گویند این تحلیل زمینه مهمی را برای «پایش هدفمند سرطان» فراهم می‌کند و می‌تواند استراتژی‌های بهداشت عمومی متناسب‌تری را ارائه دهد. با شناسایی نه تنها محل بالاترین میزان بروز سرطان معده، بلکه نحوه تغییر آن در طول زمان، سیاست‌گذاران و محققان می‌توانند موارد زیر را بهتر انجام دهند:

- برنامه‌های غربالگری را در مناطق پرخطر مستقر کنند.

- عوامل محیطی، سبک زندگی و ژنتیکی را که ممکن است زمینه‌ساز تفاوت‌های منطقه‌ای باشند، بررسی کنند.

- تلاش‌های تشخیص زودهنگام را برای بهبود نتایج بیماران تقویت کنند.

 

این پژوهشگران تأکید می‌کنند که اگرچه یافته‌های آنها به خودی خود مداخلات تجویزی نیستند، الگوهای مکانی-زمانی آشکار شده می‌توانند به عنوان تولیدکننده فرضیه برای تحقیقات آینده در مورد عوامل تعیین‌کننده خطر و استراتژی‌های پیشگیری هدفمند عمل کنند.

 

منبع خبر:

https://link.springer.com/article/10.1186/s12889-025-24888-2#:~:text=Results-,Incidence%20rate,males%20(p%20%3C%200.001)